MAKALA: Zifahamu njia za Uzazi wa Mpango zinavyofanyakazi

0
847


Na Yohana Paul, Mwanza

KWA mjibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), iliyotolewa juni 2020 takribani wanawake bilioni 1.9 walio katika Umri wa Uzazi (miaka 15-49) ulimwenguni kote mnamo 2019, bilioni 1.1 kati yao wana hitaji la uzazi wa mpango.

Kati ya hao, milioni 842 wanatumia njia za uzazi wa mpango, huku milioni 270 bado wana uhitaji wa uzazi wa mpango ili kupanga na kuamua idadi na nafasi ya watoto wao.

Matumizi ya uzazi wa mpango huzuia ujauzito kwa wanawake, haswa kwa wasichana, ambapo inatoa faida mbali mbali za kiafya ambazo zinajumuisha fursa za elimu zilizopanuliwa na uwezeshwaji kwa wanawake, na ukuaji endelevu wa idadi ya watu na maendeleo ya uchumi kwa nchi.

WHO wanasema matumizi ya kisasa ya uzazi wa mpango kati ya wanawake walioolewa wa umri wa kuzaa (MWRA) iliongezeka ulimwenguni kati ya mwaka 2000 na 2019 kwa asilimia 2.1 kutoka asilimia 55.0 hadi 57.1.

Inaelezwa kuwa sababu zinazopelekea ongezeko hilo dogo tofauti na matarajio ni pamoja na: uchaguzi mdogo wa njia, upatikanaji mdogo wa huduma, haswa kati ya vijana, masikini na watu wasioolewa, hofu au uzoefu wa athari mbaya.

Pia zipo sababu za upinzani wa kitamaduni au kidini; ubora duni wa huduma zinazopatikana; upendeleo wa watumiaji na watoa huduma dhidi ya njia zingine; na vizuizi vya kijinsia vya kupata huduma.

Njia za kisasa za uzazi wa mpango ni pamoja na vidonge vya uzazi wa mpango vya mdomo, vipandikizi, sindano, viraka, pete za uke, vifaa vya ndani ya uterine, kondomu, kuzaa kwa wanaume na wanawake, njia za kukomesha kunyonyesha, njia za kujiondoa na ufahamu wa uzazi. 
Njia hizi zina utofauti wa utekelezaji na ufanisi katika kuzuia ujauzito

usiotarajiwa ambapo ufanisi wa njia hupimwa na idadi ya ujauzito kwa wanawake 100 wanaotumia njia hiyo kwa mwaka. 

Kwa mjibu wa tafiti za kisayansi, uzazi wa mpango wa mdomo (COCs) “kidonge” hii huzuia kutolewa kwa mayai kutoka kwa ovari (ovulation) ambapo vidonge vyenye projestojeni tu (POPs) au “kibonge” huzidisha ute wa kizazi kuzuia manii na yai kukutana na kuzuia mayai kutolewa.

Pia utumiaji wa dawa za sindano za Projestojeni hutengeneza ute wa kizazi kuzuia manii na yai kukutana na kuzuia mayai kutolewa ambapo sindano za kila mwezi au uzazi wa mpango wa sindano uliochanganywa pia husadia kuzuia kutolewa kwa mayai kutoka kwa ovari.

Aidha njia ya kitambaa cha uzazi wa mpango kilichojumuishwa na pete ya uke ya uzazi wa mpango nayo pia inazuia kutolewa kwa mayai kutoka kwa ovari (ovulation) kwa kiraka na hivyo kushindwa kukutana na manii ambayo yangefanya uchavuchaji wenye kupelekea kitungwa kwa mimba.

Njia nyingine ni utumiaji wa kifaa cha ndani (IUD): hapa unaweza kutumia shaba iliyo na sehemu ya Shaba ambayo huharibu manii na kuizuia kukutana na yai na pia Kifaa cha intrauterine (IUD) ambacho nacho hunenepesha ute wa kizazi na kuzuia manii na yai kukutana.

Njia ya Kondomu ambayo hutumiwa zaidi na vijana wengi kutokana na urahisi wa matumizi, hii hujumuisha kondomu za kiume ambayo hufanya kizuizi kuzuia manii na yai kukutana na pia zipo kondomu za kike ambazo nazo hufanya kizuizi kuzuia manii na yai kukutana Kupunguza kuzaa.

Njia ya joto la msingi (BBT) hizi huzuia ujauzito kwa kujiepusha na ngono ya uke bila kinga wakati wa siku nyingi za rutuba kwa kuangalia kiwango cha joto la mwanamke ambalo hukadiriwa kama kiashiria cha siku hatarishi.

Pia inawezekana kupanga uzazi kwa kutumia vidonge vya uzazi wa mpango vya dharura ambavyo vinazuia au kuchelewesha kutolewa kwa mayai kutoka kwa ovari, ambapo vidonge vilivyochukuliwa huzuia ujauzito hadi siku 5 baada ya kujamiiana bila kinga.

Njia nyingine ambayo inahitaji uelewa sahihi wa mzunguko wa hedhi ni njia ya kalenda, ambapo wanandoa ama wapenzi walio katika mahusiano huzuia ujauzito kwa kujiepusha na ngono bila kinga wakati wa siku hatarishi za uwezekano wa kutungwa mimba kwa kuacha au kutumia kondomu.

Aidha ipo njia ya kuondoa (coitus interruptus), ambapo mwanaume huweka manii nje ya mwili wa mwanamke na kuzuia mbolea kwenda kufanya uchavushaji kwenye mayai ya mwanamke, njii hii ni ngumu kutokana na uwezekana mdogo wa wanaume wengi kustahimili kuitekeleza wakati wa tendo.

Mbali na uwepo wa njia tofauti zinazotumika kupanga uzazi, wataalamu wa afya wanashauri ili kufikia lengo la kupanga watoto ni vyema wanandoa ama walio katika mahusiano kufika kwenye vituo vya afya ili kupata elimu juu ya matumizi sahihi ya uzazi wa mpango, kusaidia kuepuka madhara yanayoweza kujitokeza.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here